Trabzon Ayasofyasi: Trabzon'un 3 km. batısında yer alan Trabzon Ayasofyası İmparator I. Manuel tarafından 1250-1260 yıllarında yaptırılmıştır. Sağlam olarak günümüze gelebilen yapı, Trabzon Türklerin eline geçtikten sonra cami olarak kullanılmış fakat freskleri bozulmamıştır. 1964 yılından sonra da müze olarak ziyarete açılmıştır. Kuzey, batı ve güneyde olmak üzere üç girişi vardır. Dışı temiz kesme taştan yapılan kilise üç nefli plân düzeninde olup, netler ayrı ayrı apsislerle son bulmuştur. Bunlardan yandakiler yuvarlak, ortadaki beş köşelidir. Orta mekân oldukça büyük ölçüde dört mermer sütunun taşıdığı pandantifti, onikigen kasnaklı yüksek bir kubbe ile örtülmüştür. Kilisenin solunda, dikdörtgen biçimli çan kulesi 1427 yılında IV. Aleksios tarafından yaptırılmış, içi fresklerle süslenmiştir. Kilisenin güney cephesinde insanın yaradılışı ve cennetten kovulma tasvirleri ile grifon ve bitki motifleri gibi kabartmalar yer alır. Ayasofya'nın içindeki fresklerin 1260 yılında yapıldığı sanılmaktadır. Paleologoslar Dönemi'nin en erken örnekleri olarak görülen ve konuları İncil'den alınan bu fresklerden kubbedeki pantokrator İsa, 12 havari, İsa'nın göğe yükselişi, son akşam yemeği ve melekler oldukça iyi durumdadır.